Afgelopen week was er een heleboel kabaal rondom de gelekte memo van James Damore (die ontslagen engineer van Google). Ik sprak daarover met techniekfilosoof Nicolò Medici, die eerder zijn iPhone 7 inruilde voor een Nokia 3310.

Nog interessanter dan het vraagstuk naar de grenzen van de vrijheid van meningsuiting is volgens Nicolò hoe platformen als Youtube ervoor zorgen dat we alleen maar horen wat we toch al denken. Hij waarschuwt ons voor de dood van het debat, iets wat de casus Damore helaas prachtig illustreert: een heleboel geschreeuw van allerlei kanten, maar er wordt maar weinig geluisterd.

Wat vind je van de zaak Damore?
In welke mate Damore inhoudelijk gelijk heeft kan ik niet beoordelen. De ene wetenschapper ondersteunt zijn beweringen (deels); de ander doet het af als onzin.

Mogelijk zijn zijn uitspraken inderdaad (grotendeels) onjuist, dan moeten we het bewijzen daarvan maar beschouwen als een mooie oefening. In de woorden van Mill:

Er zijn maar weinig dingen waardoor men zijn verstand beter kan ontwikkelen dan door het leren kennen van de grondslagen van zijn eigen opvattingen.

Dat er voor Damore’s positie binnen Google geen ruimte was, is inmiddels overduidelijk. Jammer Google. Heel teleurstellend. We hoeven echter niet meteen te roepen dat de vrijheid van meningsuiting in onze samenleving als geheel direct in gevaar is. Dat blijkt wel uit de talloze plekken waarop Damore een podium krijgt om uitgebreid zijn verhaal te doen.

Gevaarlijker vind ik dat hij nu vooral mensen bereikt die het toch al met hem eens zijn en mensen afstoot die het bij voorbaat al met hem oneens zijn. Er komt nauwelijks een werkelijke dialoog op gang. Ik wil mensen met elkaar zien praten in plaats van tegen elkaar.

De schuldige? Hoofdzakelijk de social media.

Waarom?
Social media schotelen ons voor wat we toch al denken. De algoritmen zijn zo gemaakt om je tijd te maximaliseren: ze geven je wat jij graag liked en deelt, oftewel, wat jij al vindt.

Voor alle posities die je over de kwestie Damore in kunt nemen zijn artikelen geschreven. Maar jij krijgt alleen te zien waar je het toch al mee eens bent. Vind je hem het prototype van wat er mis is met de blanke man, dan zal je dat overal op je Facebookwall tegenkomen; vind je hem een held die spreekt wat anderen niet durven te zeggen, dan zal je dat in al je aanbevolen video’s op Youtube horen.

Zo hoor je alleen nog maar een echo van je eigen gelijk.

Je kunt zeggen dat dat een probleem is van alle tijden. Vroeger luisterde het hele dorp naar dezelfde priester. Of iemand las altijd dezelfde krant. Wat maakt de huidige technologie volgens jou problematischer?
Omdat ze zo ontzettend veel over je weten. Je informatievoorziening is volledig gepersonaliseerd. Een priester zei tijdens de dienst tegen het hele dorp hetzelfde. Je moet social media eerder zien als een priester die tegen iedereen de gehele dag wat anders fluistert, precies wat diegene wil horen en tegen allemaal beweert dat alleen zij de waarheid horen. In zo’n soort samenleving komen we steeds meer te leven.

Die echo van het eigen gelijk creëert een steeds strakkere oppositie. Mensen gaan denken in termen van wij versus zij, racisten tegenover Social Justice Warriors, in plaats van mensen met een mening tegenover mensen met een andere mening. De ander wordt gereduceerd tot het kwaad.

Als we iets moeten leren van de twintigste eeuw is dat goed en kwaad in ieder van ons schuilt.

Ik heb het mis betreffende een heleboel onderwerpen. Daarom is het belangrijk dat ik lees van mensen die anders denken en dat zij lezen wat ik te vertellen hebben: alleen zij die het met me oneens zijn kunnen me op mijn ongelijk wijzen. Die helende werking van een eerlijk gesprek is het fundament van onze democratie. Ik raad iedereen aan Mill te lezen over het belang van de vrijheid van meningsuiting.

In welke hoek moeten we kijken voor een oplossing? Ik verwacht niet dat Facebook spontaan hun algoritmen gaat aanpassen. 
Dat klopt. De verantwoordelijkheid ligt dus bij het individu. Je kunt er net als ik voor kiezen geen gebruik te maken van social media. Voor velen zal dat een te rigoreuze stap zijn. Tegen hen zeg ik: maak eens een lijst met de kanalen die je veel volgt en leest. Verdiep je vervolgens een paar weken in de kanalen die je politieke ‘tegenstanders’ volgen. Bekijk waar hun posities op zijn gebaseerd. Ga eens een eerlijk gesprek aan met iemand waar je het mee oneens bent. Dat kan uiteraard ook op Facebook. Zet je eigen vooroordelen op het spel. Het zijn heus niet allemaal vreselijke mensen. Ook zij menen dat ze het beste voor hebben met de wereld.

boeken bestellen = steunen

Iedere maand steek ik tientallen uren en euro's in De idioot.

Steun dit project en bestel je boeken bij Athenaeum Boekhandel. Kost je niks extra's, levert mij een beetje op. Voor een kop koffie, een boek. Meer over deze samenwerking lees je hier.

maandelijkse nieuwsbrief

Ontvang elke maand interessante inzichten uit het verre verleden en opmerkelijke ideeën uit het heden.

5 reacties
  1. Ik zie kanalen als Facebook juist als een plek die opent tot discussie. Nog regelmatig raak ik verwikkeld in dergelijke discussies, omtrent politieke, maatschappelijke en sociale kwesties. Opvallend voor mij is hoeveel andersdenkenden (overigens vaak volstrekt vreemden) ik tegenkom onder bepaalde (nieuws)berichten. Dit nodigt uit tot het uitwijden over de eigen mening en het niet terugdeinzen om hierover het debat te voeren.

    Daarom ben ik, in tegenstelling tot wat jij hierboven beschrijft, geenszins van mening dat kanalen als Facebook de eigen mening isoleert. Het is juist een uitstekende manier om met andere mensen met andere meningen in aanraking te komen. Immers, vroeger lazen mensen allemaal dezelfde krant en praatten ze erover met mensen uit dezelfde kringen met gelijksoortige inzichten. Maar die tijd is voorbij. Juist nu is de tijd aangebroken dat die ‘veilige omgeving’ waar iedereen hetzelfde denkt en ja-knikt naar elkaar, voorbij. En dat is wat mij betreft een positieve ontwikkeling.

    1. Dat is mooi om te horen. Zo hoort het wat mij betreft ook te gaan. Mijn ervaringen, zeker op Youtube, zijn toch anders. (Facebook heb ik niet)

      In welke mate heb je het idee dat jij en anderen door die discussies in staat zijn je/hun mening aan te passen?

      1. Afkomstig uit een vrij klein dorp, heeft iedereen hier een vergelijkbaar beeld van hoe de wereld in elkaar steekt en hoe die eruit zou moeten zien. Dit nodigt natuurlijk totaal niet uit tot discussie.

        Op Facebook kom ik toch veel mensen tegen die andere meningen en ideaalbeelden hebben. Standvastig als ik ben, zullen die niet snel mijn mening veranderen. Toch kom ik meer in aanraking met andere meningen dan wanneer ik geen Facebook zou gebruiken. Hoewel dit dus mijn mening maar zelden verandert, vind ik het wel positief dat ik een inzicht krijg in hoe andere mensen de wereld zien. Hiermee staat Facebook in groot contrast tot mijn dagelijkse ‘echte’ leven.

        1. Bedankt voor het delen van je perspectief. Ik woon zelf ‘in de grote stad’ en hier kom je moeilijk twee mensen tegen die hetzelfde denken.

          Ik heb denk ik onvoldoende rekening gehouden met hoeveel Facebook ook nu nog kan bieden aan andere inzichten. Wel vraag ik me af of je niet een uitzondering bent.

          Ik heb het stukje licht aangepast, en iets meer de nadruk gelegd op Youtube, waarover ik met meer stelligheid kan beweren dat het bijna alleen serveert waar je het toch al mee eens bent.

          1. Wellicht heb je gelijk, ik sta zelf altijd open voor discussie en dit is misschien niet voor iedereen het geval.

            Verder ben ik het wel met je eens dat er door sociale media veel meer hokjes ontstaan zijn, en mensen tegenover elkaar zet. Juist om deze reden hecht ik waarde aan het openen van de discussie. Niet noodzakelijk om mensen dichter bij elkaar te brengen, omdat ik betwijfel of een openbare discussie hiervoor het juiste middel is. Maar wel omdat verschillende lagen van argumentatie een nieuwe dimensie toevoegen aan het begrip voor andermans kijk op het leven, ook wanneer deze discussies resulteren in een besef van verschillende principes waar meningen op gebaseerd zijn. Voor mij dienen verschillende Facebookberichten dan ook vooral een educatief doel, boven een overtuigend doel.

            Met YouTube heb ik weinig ervaring, maar kan me voorstellen dat de aanbevolen video’s inderdaad een echokamer vormen. Of dit per se negatief is weet ik niet, immers kan bevestiging van het eigen geloof ook heel krachtig werken. Maar dat is dan waarschijnlijk ook weer een principekwestie 😉

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.