Het gaat erom jezelf om telkens die vraag te stellen: welke waarde heeft dit voor mij?

Begin juni verdween mijn collega Nicolò Medici uit al onze gedeelde WhatsApp groepen. Ik belde hem in paniek op. Hij bleek niet overleden te zijn of nog erger, zijn liefde voor filosofie te hebben verloren, maar vertelde dat hij genoeg had van ‘dat achterlijk afleidende apparaat’. Hij had zijn prachtige Iphone 7 verkocht en stapte terug op een oerdegelijke Nokia 3310.

Tot op heden keerde hij niet terug naar de WhatsApp groepen. Hij gebruikt zijn vrijgekomen tijd met het schrijven van een essay voor de maand van de filosofie, getiteld ‘Rust: ontsnappen uit de greep van de smartphone.’ Ik sprak hem onder het genot van een kop warme chocolademelk over zijn beweegredenen en de uitdaging die hij iedereen stelt: 30 dagen zonder smartphone.

Allereerst, hoe kwam je tot de beslissing?
‘Ik had al meerdere malen de neiging gehad om mijn Iphone met een hamer kapot te slaan. Ik googelde een keer  wat over Nietzsche en voor ik het wist was het anderhalf uur later en las ik over 19e-eeuwse stierengevechten in een noordelijke provincie van Venezuela. Ook leuk, maar ondertussen was ik vergeten wat ik over Nietzsche wilde weten.

stierenvechten

En iedere keer dat ik lekker een boek aan het lezen was, trilde dat ding. Steeds maar weer. Je kunt niet kijken, maar telkens fluisterde een stemmetje in mijn achterhoofd: ‘maar wat als het belangrijk is.’ Dus ik keek toch. Maar het was nooit belangrijk. Want als het belangrijk is belt iemand wel.’

Je kunt je telefoon ook gewoon op stil zetten.
‘Dat heb ik geprobeerd, maar maakte het alleen maar erger. In plaats van alleen te kijken als die trilde ging ik nog vaker kijken, omdat het zou kunnen dat ik een appje, of mail, of tweet, of weet ik wat voor andere onzin, had. Het is een soort vreemde hoop dat er iets gebeurd. Het maakt niets eens uit wat. Iets.

Het is enorm naïef om te denken dat apparaten en software niet een bepaalde manier van gebruik afdwingen. Tijdens een familiediner lieten mijn neefjes en nichtjes hun eten koud worden door een kwartier lang te proberen de perfecte Instagramfoto van hun bord spaghetti bolognese te schieten. Uit frustratie pakte ik mijn telefoon en maakte ik op mijn beurt een foto van hoe iedereen alleen oog had voor zijn telefoon en deelde ik deze op Facebook met een cynisch tekstje. Pas later had ik de ironie door. In plaats van ze aan te spreken op hun gedrag, klaagde ik op exact die wijze waar ik commentaar op had.

smartphone

Diezelfde nacht heb ik mijn Iphone op marktplaats gezet.’

Dat beviel dus?
‘Nee, helemaal niet. De eerste dagen waren zeer frustrerend. Ik heb talloze malen mijn Nokia uit mijn zak gehaald en daarna terug gestouwd omdat ik er niks mee kon. Geen WhatsApp. Geen nieuws. Geen Youtube. Geen Twitter. Niets. Niets om de tijd te doden.

Gekke uitspraak eigenlijk, de tijd doden. Tijd is het enige dat we hebben. Toch doden we telkens onze tijd door onze smartphone te pakken. Bij de tramhalte, terwijl we aan het koken zijn en sommige idioten zelfs achter het stuur. We spoelen een steeds groter deel van ons leven door, alsof het even waardeloos is als die “piraterij is een misdrijf” filmpjes waarmee vroeger iedere videoband startte. We zijn vergeten dat het oké is om je te vervelen.

Bertrand Russell verwoordde dit gevoel heel mooi:

Een generatie die geen verveling verdraagt, zal een generatie zijn van kleine mensen, van mensen die totaal vervreemd zullen zijn van de langzame processen van de natuur, van mensen in wie elke vitale impuls langzaam sterft, alsof ze bloemen in een vaas zijn.

Na een week werd het beter. Het klinkt gegarandeerd overdreven, maar dagen voelen nu zoveel langer. Eenmaal per dag werk ik op mijn laptop mijn e-mail bij. Nogmaals, als het belangrijk is belt iemand wel. En met vrienden spreek ik gewoon af.’

Een telefoon is veel meer dan een communicatieapparaat. Hoe zit het met Google Maps bijvoorbeeld? Dat vind ik enorm handig aan mijn telefoon.
‘Vraag eens iemand de weg. Mensen hebben meer dan 200.000 jaar overleefd zonder smartphone.’

Daarmee vergeet je dat de samenleving zo is ingesteld dat we steeds meer verwachten dat mensen overal toegang hebben tot het internet. Er zijn vast wel zaken die je nu mist. Wat dacht je van 9292?
‘Lees de borden. Als je zo doorgaat komt er vast iets waarop ik moet zeggen: ‘ja, daarin bood de smartphone een uitkomst. Dat is onhandiger geworden’. En dan denk je, ‘zie je wel, leven zonder smartphone is niet te doen’.

Maar die gedachtegang is oneerlijk. Je weegt een klein ongemak zwaarder dan al wat het oplevert. Ik heb geen idee wat voor jou beter is, smartphone, gewone telefoon of helemaal niks. Maar jij ook niet tot je het werkelijk probeert. Dus plug je sim-kaart eens in een oude telefoon. En niet een dag, maar een maand. Als je een alcoholist een dag zijn drank afneemt zal die het ook alleen maar kut vinden. Na een maand is hij je wellicht dankbaar. Tot die tijd heb je geen idee. Je kunt slechts speculeren.’

Waarom denk je dat er zo weinig anderen zijn die een soortgelijke beslissing als jij maken? Ik ken verder niemand die zijn smartphone heeft ingeruild voor een telefoon zonder internet.
‘In mijn essay stip ik drie verweven oorzaken aan.

De eerste is FOMO (Fear Of Missing Out), we zijn doodsbang om niet mee te doen, om iets te missen en de smartphone belooft je – compleet onterecht – dat je niets hoeft te missen.

Ten tweede zit er natuurlijk een enorme marketingmachine achter smartphones. Er wordt ontzettend veel geld aan verdiend. Ze maken ze ook bewust zo dat ze na twee jaar kapot zijn, zodat je een nieuwe moet kopen.

Ten derde heerst er een misplaatst idee van vooruitgang. We verwarren vaak kwantitatieve vooruitgang met een kwalitatieve vooruitgang. Technologie heeft enorm veel zaken kwantitatief verbeterd. Auto’s rijden sneller dan paarden lopen en we hebben meer voedsel en grotere huizen dan ooit tevoren. Dat is kwantitatieve vooruitgang. Waar het echter om draait is onze kwalitatieve ervaring. Vinden we een snellere wereld wel prettiger? Zorgt een groter huis voor een betere beleving, of juist voor meer afstand tussen de bewoners?

Kijk, ik voer geen anti-technologisch verhaal an sich. Pleur een gemiddelde Nederland maar een week in een bos – een echt bos, niet zo’n aangelegde rij bomen met nette paden wat we tegenwoordig alleen nog maar kennen – zonder hulpmiddelen, binnen een week is die dood.

landschap

Zonder lenzen ben ik stekeblind. Oftewel, techniek hebben we nodig. Maar dit betekent niet dat we alle nieuwe technieken klakkeloos moeten adopteren.

Was mijn Iphone 7 naast kwantitatief beter dan mijn Nokia 3310 (behalve op levensduur en batterijtijd) ook kwalitatief beter? Nee. En die kwalitatieve ervaring is waar het om draait – en die is altijd persoonlijk. Dat kun je alleen ervaren door het mee te maken, door het te proberen.

Dus probeer het eens, dertig dagen zonder smartphone. Je hebt niets behalve je ketenen te verliezen. En misschien een paar halve vriendschappen.’

boeken bestellen = steunen

Iedere maand steek ik tientallen uren en euro's in De idioot.

Steun dit project en bestel je boeken bij Athenaeum Boekhandel. Kost je niks extra's, levert mij een beetje op. Voor een kop koffie, een boek. Meer over deze samenwerking lees je hier.

maandelijkse nieuwsbrief

Ontvang elke maand interessante inzichten uit het verre verleden en opmerkelijke ideeën uit het heden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.